Bàn thờ là nơi trang trọng nhất trong nhà người Việt, nơi con cháu thắp nén hương mỗi ngày rằm, mùng một hay dịp giỗ Tết. Biết cách đặt bàn thờ cho đúng không chỉ để hợp phong thủy mà còn giúp góc thờ yên tĩnh, sạch sẽ, cả nhà đứng khấn thấy thanh thản. Bài viết đi lần lượt từ chỗ đặt, hướng, những vị trí nên tránh đến kích thước và cách bày đồ thờ.
Cách đặt bàn thờ: chọn vị trí trước, hướng sau
Theo tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên, bàn thờ gia tiên tượng trưng cho chỗ ngồi của ông bà trong nhà. Vì vậy điều đầu tiên là tìm một nơi yên tĩnh, cao ráo, trang nghiêm, rồi mới tính tới hướng.
- Nhà ống, nhà phố nhiều tầng: phổ biến nhất là đặt ở tầng trên cùng, có phòng thờ riêng. Nơi này ít người qua lại và không bị tầng nào đè lên.
- Nhà một tầng, nhà cấp bốn: đặt ở gian giữa nhà hoặc phòng khách, sát bức tường đối diện lối vào nhưng chếch khỏi trục cửa chính.
- Căn hộ chung cư: chọn bức tường vững ở phòng khách, không chung vách với nhà vệ sinh, có thể dùng trang thờ treo cho gọn.
Phía sau bàn thờ phải là tường đặc, gọi là thế có chỗ dựa. Không đặt bàn thờ quay lưng ra cửa sổ, ra lối đi hay dựa vào vách kính.
Hướng đặt bàn thờ theo tuổi gia chủ
Hướng bàn thờ là hướng mặt bàn thờ nhìn ra, tức hướng mà người đứng khấn quay lưng lại. Dân gian thường chọn theo tuổi của người chủ gia đình, người đứng ra lo việc cúng giỗ chính. Theo Bát trạch, mỗi người thuộc một trong tám cung, chia làm hai nhóm:
| Nhóm | Các cung | Hướng tốt để đặt bàn thờ |
|---|---|---|
| Đông tứ mệnh | Khảm, Ly, Chấn, Tốn | Đông, Nam, Bắc, Đông Nam |
| Tây tứ mệnh | Càn, Khôn, Cấn, Đoài | Tây, Tây Bắc, Tây Nam, Đông Bắc |
Ví dụ người sinh năm 1997 thuộc cung Chấn, nhóm Đông tứ mệnh, nên có thể chọn hướng Nam hoặc Bắc; phần tử vi chi tiết của tuổi này có trong bài tử vi tuổi Đinh Sửu 2027. Nếu nhà không xoay được về hướng tốt, quý vị ưu tiên vị trí trang nghiêm, sạch sẽ trước. Hướng chỉ là yếu tố bổ trợ, không nên vì cố theo hướng mà đặt bàn thờ ở chỗ chật chội hay ẩm thấp.
Những vị trí cần tránh khi đặt bàn thờ trong nhà
- Sát hoặc chung tường với nhà vệ sinh, kể cả khi nhà vệ sinh nằm ngay tầng trên, phía trên bàn thờ.
- Dưới xà ngang, dầm bê tông: cảm giác bị đè nặng, nhiều người gọi là “xà đè bát hương”.
- Đối diện hoặc sát bếp nấu: khói dầu, hơi nóng làm đồ thờ nhanh bẩn và mất vẻ thanh tịnh.
- Thẳng trục cửa chính: gió lùa làm tắt đèn, tàn hương bay, người ra vào nhìn thẳng vào bàn thờ.
- Dưới gầm cầu thang hoặc ngay lối đi: phía trên có người đi lại, xung quanh ồn ào.
- Trong phòng ngủ: chỉ nên làm khi thật sự không còn chỗ, và cần có vách ngăn hoặc tủ thờ kín.
Kích thước bàn thờ theo thước Lỗ Ban
Người thợ thường dùng thước Lỗ Ban 52,2 cm (thước đo khối thờ, âm phần) để chọn số đo rơi vào cung đỏ. Dưới đây là các kích thước nhiều xưởng mộc làm sẵn, quý vị có thể đối chiếu với diện tích phòng:
| Loại | Kích thước thường gặp |
|---|---|
| Bàn thờ đứng | Cao 127 cm, ngang 153, 175 hoặc 197 cm, sâu 61 đến 81 cm |
| Trang thờ treo tường | 61 x 41 cm, 81 x 48 cm, 107 x 61 cm |
| Bàn thờ Thần Tài, Thổ Địa | Ngang 48 đến 68 cm, đặt sát nền nhà |
Mặt bàn thờ nên cao hơn tầm mắt người đứng khấn. Trang thờ treo thường được treo sao cho đáy cách sàn khoảng 1,7 đến 2 m, chừa khoảng trống phía trên để khói hương thoát ra.
Bày đồ thờ trên bàn thờ sao cho gọn
- Bát hương đặt chính giữa, là trung tâm của bàn thờ. Nhà thờ nhiều vị thì bát hương gia tiên ở giữa, các bát khác hai bên.
- Đèn hoặc nến đặt hai bên bát hương, cân đối.
- Lọ hoa và mâm ngũ quả: theo lệ “Đông bình Tây quả”, nhìn từ ngoài vào thường đặt hoa bên phải, trái cây bên trái.
- Chén nước, ly rượu đặt phía trước bát hương, số lẻ là 1, 3 hoặc 5.
- Di ảnh đặt phía sau bát hương, cao hơn một chút, không che khuất bát hương.
Đồ thờ không cần nhiều, cốt ở sạch sẽ và ngay ngắn. Mỗi dịp lễ lớn như rằm tháng 10 hay ngày tiễn ông Công ông Táo, nhiều gia đình lau dọn, rút bớt chân nhang và thay hoa mới.
Lập mới hoặc dời bàn thờ cần lưu ý gì?
Khi lập bàn thờ ở nhà mới hoặc chuyển bàn thờ sang chỗ khác, nhiều gia đình chọn một ngày hoàng đạo hợp tuổi gia chủ, làm lễ khấn xin phép trước rồi mới di chuyển. Bát hương nên được người trong nhà tự tay bưng, giữ thăng bằng, an vị xong thì thắp hương báo cáo tổ tiên. Ngày đẹp trong tháng có thể tra ở mục ngày tốt xấu, còn các bài phong thủy khác nằm trong chuyên mục phong thủy.
Câu hỏi thường gặp
Bàn thờ nên quay ra cửa chính không?
Không bắt buộc. Quan trọng là bàn thờ quay về hướng tốt của gia chủ và không đặt thẳng trục cửa chính để tránh gió lùa. Nhiều nhà đặt chếch một bên phòng khách hoặc ở tầng trên cùng.
Chung cư nhỏ có đặt bàn thờ trong phòng ngủ được không?
Nên tránh. Nếu thật sự không còn chỗ, hãy làm vách ngăn hoặc tủ thờ có cửa, đặt cao hơn tầm mắt và giữ khu vực đó luôn sạch sẽ, kín đáo.
Bàn thờ theo tuổi vợ hay tuổi chồng?
Thường theo tuổi người chủ gia đình, người lo việc thờ cúng chính. Nếu người đó là vợ thì có thể theo tuổi vợ.
Bàn thờ cao bao nhiêu là vừa?
Mặt bàn thờ nên cao hơn tầm mắt người đứng khấn. Bàn thờ đứng phổ biến cao 127 cm; trang thờ treo thường treo sao cho đáy cao khoảng 1,7 đến 2 m tính từ sàn.
Chuyển bàn thờ sang chỗ mới cần làm gì?
Chọn ngày tốt, làm lễ khấn xin phép tổ tiên trước khi dời, lau dọn sạch sẽ rồi mới an vị bát hương ở chỗ mới. Không nên tự ý xê dịch bát hương thường xuyên.
Cách đặt bàn thờ trong bài tổng hợp theo phong tục và quan niệm phong thủy dân gian, mang tính tham khảo. Mỗi vùng miền, mỗi gia đình có thể có nếp thờ riêng.
