Sau những ngày tất bật dọn dẹp, mua sắm, mâm cơm tất niên là lúc cả nhà quây quần, thắp nén hương mời ông bà, tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu. Bài viết gửi quý vị văn khấn cúng tất niên năm Bính Ngọ, ngày giờ cúng đẹp, cách sắm lễ và thứ tự làm lễ cho trọn nghĩa.
Lễ tất niên là gì?
“Tất niên” nghĩa là hết năm. Lễ tất niên là bữa cơm cúng cuối cùng của năm cũ, báo cáo với tổ tiên và các vị thần linh rằng một năm đã qua, đồng thời mời ông bà về sum họp trong những ngày Tết. Sau lễ, cả nhà cùng ăn bữa cơm tất niên, thường là bữa đông đủ nhất trong năm.
Lễ này khác với hai lễ gần đó:
- Tiễn ông Công ông Táo: làm ngày 23 tháng Chạp, xem bài văn khấn ông Công ông Táo.
- Cúng giao thừa: làm đúng lúc chuyển giao năm mới, xem bài văn khấn giao thừa.
Cúng tất niên năm Bính Ngọ vào ngày nào?
Tháng Chạp năm Bính Ngọ là tháng thiếu, chỉ có 29 ngày. Vì vậy không có ngày 30 Tết, ngày cuối cùng của năm là 29 tháng Chạp, tức thứ Sáu 5/2/2027, và mùng 1 Tết Đinh Mùi rơi vào thứ Bảy 6/2/2027.
| Ngày âm | Dương lịch | Ngày | Ghi chú |
|---|---|---|---|
| 24 Chạp | Chủ nhật 31/1/2027 | Canh Tuất | Hoàng đạo Thanh Long, hợp nhà muốn cúng sớm cuối tuần |
| 25 Chạp | Thứ Hai 1/2/2027 | Tân Hợi | Hoàng đạo Minh Đường |
| 27 Chạp | Thứ Tư 3/2/2027 | Quý Sửu | Tam nương, hắc đạo, nhiều nhà tránh |
| 28 Chạp | Thứ Năm 4/2/2027 | Giáp Dần | Hoàng đạo Kim Quỹ |
| 29 Chạp | Thứ Sáu 5/2/2027 | Ất Mão | Hoàng đạo Kim Đường, ngày cuối năm |
Theo nếp xưa, lễ tất niên làm vào ngày cuối năm. Ngày nay nhiều gia đình có con cháu ở xa nên cúng sớm hơn vài ngày, miễn là trước giao thừa và cả nhà đông đủ. Giờ đẹp ngày 29 Chạp gồm Mão (5h đến 7h), Ngọ (11h đến 13h), Mùi (13h đến 15h) và Dậu (17h đến 19h).
Chuẩn bị mâm cúng tất niên
Mâm lễ tất niên thường gồm hai phần: lễ chung đặt trên bàn thờ và mâm cơm mặn.
- Lễ chung: hương, đèn hoặc nến, hoa tươi, trầu cau, rượu, nước sạch, mâm ngũ quả, vàng mã (tùy gia đình).
- Miền Bắc: gà luộc, xôi gấc, bánh chưng, canh măng hoặc canh bóng, giò lụa, nem, dưa hành. Mâm truyền thống thường là bốn bát, bốn đĩa.
- Miền Trung: bánh tét, gà luộc, ram, tré, dưa món, thịt heo luộc chấm mắm.
- Miền Nam: thịt kho trứng, canh khổ qua nhồi thịt, bánh tét, dưa giá, củ kiệu tôm khô.
Không cần mâm cao cỗ đầy. Một mâm nhỏ, món ăn sạch sẽ, nấu bằng cả tấm lòng là đã đủ lễ.
Bài văn khấn cúng tất niên
Gia chủ đứng trước bàn thờ, thắp hương, vái ba vái rồi khấn. Có thể đọc nhỏ, rõ ràng, thay phần trong ngoặc bằng thông tin của gia đình mình.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Con lạy chín phương Trời, mười phương chư Phật, chư Phật mười phương.
Con kính lạy Hoàng thiên, Hậu thổ, chư vị Tôn thần.
Con kính lạy ngài Bản gia Thổ địa, Long mạch Tôn thần, các vị thần linh cai quản trong xứ này.
Con kính lạy các cụ Tổ tiên nội ngoại, các vị hương linh gia tiên họ (họ của gia đình).
Hôm nay là ngày (29) tháng Chạp năm Bính Ngọ.
Tín chủ con là (họ tên), cùng toàn gia, ngụ tại (địa chỉ).
Năm cũ sắp qua, năm mới Đinh Mùi sắp đến. Tín chủ con thành tâm sắm sửa hương hoa, trà quả, phẩm oản và mâm cơm, dâng lên trước án.
Một năm qua, nhờ ơn các vị Tôn thần và tổ tiên che chở, gia đình con được bình yên. Nay nhân lễ tất niên, con kính mời các ngài và hương linh tổ tiên về hưởng lễ, đón Tết cùng con cháu.
Cúi xin phù hộ cho toàn gia năm mới mạnh khỏe, bình an, làm ăn thuận lợi, trên dưới thuận hòa, con cháu chăm ngoan.
Tín chủ con lễ bạc tâm thành, cúi xin chứng giám.
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
Thứ tự làm lễ tất niên
- Dọn dẹp bàn thờ: lau bàn thờ, bát hương từ trước, thường vào ngày 23 Chạp hoặc sau đó. Nếu chưa rõ cách đặt, có thể xem cách đặt bàn thờ gia tiên.
- Bày lễ: đặt hoa, quả, trầu cau, rượu nước trước, mâm cơm đặt sau cùng khi còn nóng.
- Thắp hương và khấn: gia chủ, thường là người lớn nhất trong nhà, thắp hương lẻ (1, 3 hoặc 5 nén) rồi đọc văn khấn.
- Chờ hết tuần hương: khoảng 20 đến 30 phút, có thể vái tạ rồi hóa vàng (nếu có).
- Hạ lễ và cùng ăn cơm: cả nhà quây quần bên bữa cơm tất niên, ôn lại chuyện một năm và chúc nhau năm mới.
Vài lưu ý trong ngày tất niên
- Không nên cãi vã, nói lời nặng nề trong bữa cơm cuối năm.
- Trả hết nợ nần trong khả năng trước Tết, để năm mới nhẹ lòng.
- Nhà có người mới mất trong năm vẫn cúng tất niên bình thường, chỉ nên giữ không khí trang nghiêm, nhẹ nhàng.
- Người ở xa không về kịp có thể gọi điện để cùng thắp hương từ xa, lòng thành vẫn được ghi nhận.
Các bài khấn cho dịp Tết và lễ trong năm có đủ trong chuyên mục văn khấn của Cát Tường Việt.
Câu hỏi thường gặp
Cúng tất niên năm Bính Ngọ vào ngày nào?
Tháng Chạp năm Bính Ngọ chỉ có 29 ngày, nên ngày cuối năm là 29 tháng Chạp, tức thứ Sáu 5/2/2027. Nhiều gia đình cúng tất niên từ 24 đến 29 Chạp, miễn là trước giao thừa.
Cúng tất niên buổi sáng hay buổi chiều?
Phần lớn các nhà cúng vào buổi trưa hoặc chiều để cả nhà kịp về đông đủ. Ngày 29 Chạp có giờ hoàng đạo Ngọ, Mùi (11h đến 15h) và Dậu (17h đến 19h), rất thuận cho lễ tất niên.
Cúng tất niên và cúng giao thừa khác nhau thế nào?
Lễ tất niên là bữa cơm cuối năm mời ông bà, tổ tiên về ăn Tết cùng con cháu, làm vào ban ngày. Lễ giao thừa làm đúng lúc chuyển năm, gồm lễ ngoài trời tiễn quan Hành khiển cũ và đón quan mới.
Cúng tất niên có cần khấn Thổ công không?
Theo nếp phổ biến, bài khấn tất niên vừa kính các vị thần linh, Thổ công cai quản trong nhà, vừa mời gia tiên. Gia đình có thể khấn chung trong một bài như mẫu trong bài viết.
Văn khấn và ngày giờ trong bài theo phong tục phổ biến, mỗi gia đình, mỗi vùng có thể khác đôi chút.
